Yayın Özeti

Hediye Levent, Tanrı Ortadoğu'yu Yarattı serisinin İslam Klasikleri alt başlıklı ikinci bölümünde konuk olan Prof. Dr. Mehmet Azimli ile Taberi ve onun tarih eseri üzerine bir söyleşi gerçekleştiriyor. Program, Taberi'nin kim olduğu, neden bu kadar önemli bir tarihçi kabul edildiği ve eserlerinin günümüz için değeri üzerine odaklanıyor.

Mehmet Azimli, Taberi'yi İslam tarihinin aşılamamış, Herodot'u kabul edilen en büyük tarihçilerinden biri olarak tanıtıyor. Taberi'nin hem büyük bir tarih kitabı (Tarih'ül-Ümem ve'l-Mülük) hem de 40 ciltlik bir tefsir yazdığını belirtiyor. Onun en önemli özelliğinin, dönemindeki diğer birçok tarihçinin aksine, devletten bağımsız (babasından kalan mirasla geçindiği için) ve objektif bir şekilde, kendi onaylamadığı rivayetler de dahil olmak üzere eline geçen tüm bilgileri eserine aktarması olduğunu vurguluyor. Bu tutumu, özellikle kendi döneminde Hanbeli/Selefi çevrelerden büyük baskı, şiddet ve tehdit görmesine neden olmuştur. Evi taşlanmış, öğrencileri engellenmiş ve mezhebi (Ceririye) yok edilmiştir.

Taberi, eserinde Hz. Adem'den 915 yılına kadar olan dönemi kronolojik bir sistemle anlatır. İslam öncesi dönemde daha çok Farsça kaynaklardan, İslam sonrası dönemde ise yaptığı ilim seyahatlerinden (rehle) topladığı sözlü rivayetlerden faydalanmıştır. Azimli, Taberi'nin eserinin, Ortadoğu'yu anlamak isteyen sadece ilahiyatçıların değil, tarihçilerin, siyaset bilimcilerin, gazetecilerin ve diplomatların da mutlaka başvurması gereken temel bir kaynak olduğunun altını çizer. Çünkü bu eser, bölgenin sosyal, mezhepsel ve siyasi derinliklerine ışık tutmaktadır.

Programda ayrıca, Taberi'nin eserlerinin orijinal nüshalarının dünyanın çeşitli kütüphanelerinde bulunduğu, ilk matbaa baskılarını oryantalistlerin yaptığı, ancak Türkiye'de uzun süre sadece özet çevirilerin bulunduğu, tam ve titiz bir çevirinin ilk defa Mehmet Azimli editörlüğünde yapılmakta olduğu bilgisi paylaşılıyor. 10 cilt planlanan eserin 9 cildinin tamamlandığı belirtiliyor.

Söyleşinin son bölümünde, Taberi'nin Bağdat'ta unutulmuş, bakımsız ve bir tarikat bahçesinde kalmış mezarının hikayesi anlatılarak, büyük bir alimin yaşadığı zorluklara dikkat çekiliyor. Soru-cevap kısmında ise izleyicilerden gelen, İbn İshak ve İbn Hişam gibi diğer tarihçiler, çevirilerin güvenilirliği, oryantalist çalışmalar ve Ali Şeriati gibi konulara değiniliyor.