Yayın Özeti

Hediye Levent'in sunuculuğunda, konuk Birol Başkan'ın anlatımıyla Osmanlı'da Modernleşme ve Aydınlanma serisinin üçüncü bölümünde II. Mahmud dönemi ele alınıyor. Bölüm, II. Mahmud'un tahta çıktığı 1808 yılında içinde bulunduğu son derece zor durumla başlıyor. Sarayın duvarlarının ötesinde gücü olmayan, her an öldürülme tehlikesiyle yaşayan bir padişah portresi çiziliyor. Bu dönemde Osmanlı İmparatorluğu; Rusya ile savaş, Sırp ve Yunan isyanları, Vahhabi tehlikesi ve Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın yükselişi gibi birçok sorunla boğuşmaktadır.

Anlatıcı, II. Mahmud'un kişisel trajedilerine (amcası III. Selim'in öldürülmesine tanık olması, üç çocuğunu çiçek hastalığından kaybetmesi) ve bu olayların onun demirden bir karaktere bürünmesine nasıl yol açtığına değiniyor. Mahmud'un ilk stratejisi, merkezi otoriteyi güçlendirmek için Anadolu ve Rumeli'deki ayan ailelerinin gücünü kırmak oluyor. Bu mücadelede farklı yöntemler kullanıyor: barışçıl yollarla aileleri merkeze çekmek, doğal ölümlerini beklemek veya Tepedelenli Ali Paşa örneğinde olduğu gibi doğrudan askeri operasyon düzenlemek.

Asıl büyük hedef ise modern bir ordunun önündeki en büyük engel olan Yeniçeri Ocağı'nı kaldırmaktır. II. Mahmud, 1822'den itibaren sistematik bir şekilde bu hedefe yöneliyor. Yeniçerileri toplum nezdinde yalnızlaştırıyor, ocak içinden kendine sadık adamlar (Ağa Hüseyin Paşa gibi) yetiştiriyor ve devlet kademelerinde reform yanlısı bir ekip kuruyor. 1826 yılında Eşkinci Ocağı'nı kurma girişimi, beklenen Yeniçeri isyanını tetikliyor. Vaka-i Hayriye olarak bilinen bu olayda, II. Mahmud'un sadık güçleri ve halkın desteğiyle Yeniçeri Ocağı kanlı bir şekilde ortadan kaldırılıyor. Yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediye adında yeni bir ordu kuruluyor.

Yayının ikinci yarısında, bu askeri zaferin ardından başlayan modern devlet inşası sürecine odaklanılıyor. Ordunun modernizasyonu, eğitim kurumlarının açılması ve bürokrasinin dönüşümü gibi adımlar atılıyor. Özellikle Yeniçerilerle özdeşleşmiş Bektaşiliğin tasfiyesi ve devletin Sünnileşme süreci üzerinde duruluyor. Anlatıcı, bu sürecin Türkiye'deki dini ve siyasi kültür üzerindeki uzun vadeli etkilerini, özellikle de Alevi sorunu bağlamında tartışıyor. Program, II. Mahmud'un modern Türkiye'nin temellerini atan kilit bir figür olduğu vurgusuyla sona eriyor.