Yayın Özeti

Bu yayında, Hediye Levent ve Birol Başkan, Lübnan Hizbullah'ının kuruluşuna giden süreci ve bu süreçteki önemli aktörleri ele alıyor. Program, daha önceki bölümlerde ele alınan Lübnan'daki Şiilerin toplumsal yapısı, Fransa mandası dönemi ve bağımsızlık sonrası gelişmelerin ardından, özellikle Emel hareketinin iç savaştaki rolü ve zayıflıkları üzerinde duruluyor.

Birol Başkan, Emel hareketinin 1975'te kurulmasına rağmen diğer mezhepsel gruplara kıyasla geç silahlandığını ve iç savaşın ilk yıllarında etkisiz kaldığını anlatıyor. Şiilerin büyük bir kısmının sol ve komünist hareketler içinde yer aldığını, doğrudan bir Şii milis örgütünün bulunmadığını vurguluyor. Musa Sadr'ın barışçıl ve sistem içi mücadele yönteminin, iç savaşın şiddeti karşısında yetersiz kaldığını ve 1978'deki kayboluşunun onu efsaneleştirdiğini belirtiyor.

Musa Sadr'ın kaybolmasının ardından Emel hareketinde yaşanan liderlik krizine değiniliyor. Bu krizin, Hüseyin el-Hüseyni ve ardından Nebih Berri'nin liderliğe gelmesiyle çözüldüğü ifade ediliyor. Nebih Berri'nin kişisel hikayesi, Güney Lübnan'dan göç eden bir ailenin çocuğu olarak yaşadığı eğitim ve sınıf atlama mücadelesi üzerinden detaylandırılıyor. Berri'nin, sistem tarafından engellenen, hırslı ve zeki bir figür olarak Musa Sadr'ın kanatları altında yükseldiği anlatılıyor.

Programın ilerleyen bölümlerinde, 1980'lerde Güney Lübnan'da Şiilerin maruz kaldığı güvenlik sorunlarına odaklanılıyor. Filistin Kurtuluş Örgütü'nün (FKÖ) bölgedeki varlığı ve İsrail'in orantısız güç kullanımı, Şiileri hem FKÖ'den hem de İsrail'den bezdiriyor. Amal'ın bu ortamda halkın güvenlik talebine yanıt vermek zorunda kaldığı ve FKÖ ile çatışmaya girdiği belirtiliyor. İsrail'in 1982 işgali sırasında Amal'ın ikircikli tutumu ve İsrail'in eski toprak ağalarını destekleme hatası, Hizbullah'ın yükselişine zemin hazırlayan faktörler olarak sıralanıyor.

Hizbullah'ın ortaya çıkışı, Amal'ın meşruiyet kaybı (özellikle Filistin kamplarına yönelik abluka), dini uyanış ve İran devriminin etkisiyle ilişkilendiriliyor. Muhammed Hüseyin Fadlallah'ın Lübnan'da dini eğitim ve örgütlenme açısından oynadığı önemli role değiniliyor. Hizbullah'ın radikal söyleminin (İslami devlet, İsrail'in yok edilmesi) ve İran'dan aldığı maddi-manevi desteğin, özellikle genç ve yoksul Şiiler arasında Amal'a kıyasla daha fazla karşılık bulduğu ifade ediliyor. Amal'ın ideolojisizliği, yolsuzlukla özdeşleşmesi ve Nebih Berri'nin kişisel zenginliği, Hizbullah'ın elini güçlendiren unsurlar olarak sıralanıyor.

Son olarak, Taif Anlaşması sonrası Hizbullah'ın silahlı kalmasına izin verilmesi, Emel ile Hizbullah arasında bir iş bölümüne gidilmesi (Hizbullah'ın askeri ve sosyal hizmetler, Emel'in siyasi kanat olması) ve Nebih Berri'nin Meclis Başkanı olarak siyasi hedefine ulaşması anlatılıyor. Yayın, Hizbullah'ın zaman içinde geçirdiği dönüşüm ve Hasan Nasrallah dönemine duyulan merakla sona eriyor. Soru-cevap bölümünde ise İsrail'in istihbarat kapasitesi, devlet kapasitesi kavramı, Lübnan'da eğitim sistemi ve 7 Ekim saldırıları gibi konulara değiniliyor.