Yayın Özeti

Hediye Levent'in sunuculuğunda ve konuk Dr. Töre Sivrioğlu ile gerçekleşen bu yayında, Seyyahların Gözünden Ortadoğu alt serisinin dördüncü bölümü yapıldı. Programda iki ana kitap üzerinde duruldu.

İlk olarak Salih Özbaran'ın derlediği Portekizli Seyyahlar kitabı ele alındı. Portekiz-Osmanlı ilişkileri uzmanı olan Özbaran'ın bu çalışması, 16. yüzyılda Hindistan'a gitmek için Osmanlı topraklarından geçen Portekizli seyyahların notlarını içeriyor. Bu seyyahların rotaları, Osmanlı şehirlerindeki deneyimleri, sınır kontrolleri ve toplumsal yapıya dair gözlemleri tartışıldı. Özellikle bir seyyahın İskenderiye'deki kadınların özgürlüğüne dair şaşkınlık dolu notları ve seyyahların seyahat koşullarına değinildi.

İkinci ve ağırlıklı konu, Fransız yazar Pierre Loti ve Doğu Düşleri Sona Ererken kitabıydı. Pierre Loti'nin bir deniz subayı olarak İstanbul'a olan derin bağlılığı ve bu şehri donmuş, büyülü bir tablo olarak idealize edişi anlatıldı. Oryantalizmin, genelde sanıldığı gibi Doğu'yu küçümseme değil, tam tersine aşırı bir hayranlık, abartma ve onun değişmesini istememe hali olduğu vurgulandı. Pierre Loti'nin, İstanbul'un modernleşmesinden, kayıkların yerini buharlı gemilerin almasından, kadınların sosyal hayata katılmasından ve geleneksel yaşamın dönüşümünden duyduğu rahatsızlık ele alındı. Onun gözünde çökmekte olan ama büyülü Doğu imajı, oryantalist tablolarla örneklendirildi. Bu tablolarda genellikle durgunluk, çöküş, egzotizm ve erotizm temalarının işlendiği gösterildi.

Nâzım Hikmet'in Pierre Loti'ye yönelik sert eleştirilerine de değinilen programda, Loti'nin aynı zamanda Balkan Savaşları sırasında Türklerin haklarını savunduğu için Türkiye'de takdir gördüğü de belirtildi. Yayın, modernleşme ile geleneği koruma arasındaki gerilim, ilerlemenin bedelleri ve farklı kültürlere bakıştaki öteki olma halinin yarattığı çekim üzerine bir tartışmayla son buldu. Son bölümde izleyicilerden gelen Osmanlı hac seyahatnameleri ve paleolitik dönem keşifleri hakkındaki sorular kısaca yanıtlandı.