Yayın Özeti

Hediye Levent'in sunuculuğunda gerçekleşen programda konuk olarak Perwer Armed yer aldı. Programda Irak Kürdistan Bölgesi'ndeki KDP ve KYB peşmerge güçlerinin birleştirilmesi kararı ele alındı.

Perver Armed, peşmerge kelimesinin kökenini açıkladı. Peş kelimesi Kürtçede ön veya öncü anlamına gelirken, merd kelimesi ölüm anlamına gelmektedir. Dolayısıyla peşmerge, ölüme yürüyenler veya ölümle yüz yüze gelenler anlamına gelmektedir. Kelimenin ilk kez 1946'da Mahabat'ta kurulan Kürdistan Cumhuriyeti döneminde kullanıldığı belirtildi.

Peşmerge tarihi 1940'lardan başlayarak anlatıldı. 1946'da Kürdistan Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla Mustafa Barzani'nin general unvanı alması ve peşmerge ordusunun oluşturulması ele alındı. 1947'de İran ordusunun Kürdistan Cumhuriyeti'ni yıkmasıyla peşmerge mücadelesinin 1958'e kadar durakladığı ifade edildi.

1958 Irak devrimi sonrası Mustafa Barzani'nin Bağdat'a dönüşü ve müzakerelerin başlaması anlatıldı. 1961'de Eylül Devrimi ile peşmerge mücadelesinin yeniden başladığı, 1970 Mart Anlaşması'nın yapıldığı ancak 1975 Cezayir Anlaşması ile Kürt mücadelesinin büyük darbe aldığı belirtildi.

Celal Talabani liderliğindeki KYB'nin 1975'te Şam'da kuruluşu ve KDP'den ayrılış süreci ele alındı. Ayrılığın nedenleri arasında kongre meselesi, ideolojik farklılıklar ve şehirli-aydın kesim ile geleneksel yapı arasındaki gerilim gösterildi.

1991 Körfez Savaşı sonrası Kürt ayaklanması ve 1992'de Kürdistan Parlamentosu'nun kuruluşu anlatıldı. 1994-1998 arasında KDP ve KYB arasında yaşanan kardeş savaşı ve 1998 Washington Anlaşması ele alındı. Bu savaşın Kürt aydınları üzerinde yarattığı travma vurgulandı.

2003 Irak Savaşı sonrası Saddam Hüseyin'in devrilmesi, 2005'te yeni Irak devletinin kuruluşu ve federal yapının kabul edilmesi anlatıldı. Peşmerge ordusunun ayrı bir güç olarak kalması ve Paul Bremer ile yapılan görüşmeler aktarıldı.

IŞİD ile mücadele sürecinde peşmerge güçlerinin rolü ve 2017 bağımsızlık referandumu ele alındı. Referandum sonrası 16 Ekim kırılması ve Kerkük'ün kaybedilmesi anlatıldı.

Celal Talabani'nin vefatı sonrası KYB'de oluşan boşluk ve Goran hareketinin ortaya çıkışı ele alındı. 2024 parlamento seçimleri sonrası hükümet kurma sürecinin uzaması ve son dönemdeki birleşme kararının nedenleri açıklandı.

Birleşme sürecinin bölgesel dinamiklerle bağlantılı olduğu belirtildi. Suriye'deki gelişmeler, Türkiye'nin PKK ile süreci, İran'ın zayıflaması ve ABD-İran müzakerelerinin bu süreci etkilediği ifade edildi. Eş başkanlık modeli üzerinde anlaşma sağlandığı, KDP'nin güvenlik ve peşmerge konularında yetkili olacağı, KYB'nin ise diğer alanlarda söz sahibi olacağı belirtildi.

İran ve Türkiye'nin bu birleşme sürecini desteklediği, her iki ülkenin de kendi sınır güvenliklerini garanti altına almak istediği vurgulandı. PKK güçlerinin silah bırakma süreci ve Kandil bölgesinin geleceği tartışıldı.

Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin kurumsallaşma sorunları, yolsuzluklar ve ekonomik kaynakların kötü kullanımı eleştirildi. 20 yıllık süreçte Dubai hedefinin gerçekleştirilemediği belirtildi.

Programda ilk kadın peş