Müslüman engizisyonu... Prof. Dr. Mehmet Azimli ile konuşuyoruz.
Hediye Levent, Prof. Dr. Mehmet Azimli ile Müslümanların Engizisyonu adlı dört ciltlik kitap serisi üzerine bir söyleşi gerçekleştiriyor. Konuşmada, İslam tarihi boyunca farklı düşünceleri nedeniyle baskıya, işkenceye ve ölüme maruz kalan bilim insanları, filozoflar ve dini alimler ele alınıyor. Mehmet Azimli, bu kitabı yazma nedenini, Türkiye'de ve İslam dünyasında farklı düşünenlere yönelik baskıların artması ve tarihte benzer olayların yaşanmış olması olarak açıklıyor.
Azimli, İslam tarihinde farklı fikirlerinden dolayı öldürülen, sürgüne gönderilen veya işkence gören 200'den fazla bilim insanı ve alimin hikayesini anlattığını belirtiyor. Özellikle İbn Sina, İbn Rüşd, Ebu Hanife gibi önemli isimlerin yaşadığı zulümlerden bahsediyor. Ayrıca, Osmanlı döneminde de benzer baskıların yaşandığını, örneğin Piri Reis'in idam edilmesi veya Takiyüddin'in rasathanesinin yıkılması gibi olayları örnek gösteriyor.
Konuşmada, İslam dünyasında bilim ve felsefenin gelişmesinin önündeki engellere de değiniliyor. Mehmet Azimli, bilim insanlarının din adamları tarafından nasıl engellendiğini ve bu durumun İslam medeniyetinin gerilemesine neden olduğunu vurguluyor. Ayrıca, günümüzde de benzer baskıların devam ettiğini, özellikle dijital çağda bilgiye erişimin kolaylaşmasıyla birlikte gençlerin geleneksel dini anlayışlardan uzaklaştığını ifade ediyor.
Son olarak, Türkiye'de ilahiyat fakültelerinde felsefe ve sosyal bilimler derslerinin azaltılması, tarikatların etkisinin artması gibi konulara da değiniliyor. Mehmet Azimli, bu durumun ilahiyat eğitimini olumsuz etkilediğini ve gençlerin sorgulayıcı bir bakış açısından uzaklaştığını belirtiyor.
Söyleşi, izleyicilerden gelen sorularla devam ediyor ve İslam dünyasında yaşanan zulümlerin günümüzdeki yansımaları, Alevilere yönelik baskılar ve kadın bilim insanlarının maruz kaldığı zulümler gibi konulara da değiniliyor.
Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi mezunu olan Azimli, 1994 yılında yüksek lisansını, 1999 yılında doktorasını aynı üniversitede tamamladı. 1998-2012 yılları arası Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde İslam Tarihi Anabilim dalında çalıştı. Halen Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, İslam Tarihi Anabilim dalında öğretim üyesi olarak akademik faaliyetlerini sürdürmektedir.İzleyici yorumları
Bu yayın için izleyiciler toplamda 83 yorumda bulunmuş. 11098 defa izlenen yayın 617 kişi tarafından beğenilmiş.
Yorumların özeti:
Yorumlar, İslam tarihindeki şiddet olayları, engizisyon benzeri uygulamalar ve dinin yorumlanışı üzerine yoğunlaşmıştır. Bir kısım izleyici, konuşmacıyı (Mehmet Azimli) cesur ve aydınlatıcı bulurken, eleştiriler de yoğun bir şekilde yer almaktadır.
Destekleyici ve Olumlu Yorumlar:
* Konuşmacının cesur, aydınlatıcı ve değerli bilgiler verdiği, bu tür konuların konuşulmasının önemli olduğu belirtiliyor.
* İslam tarihinde, özellikle erken dönemde, muhaliflerin ve şairlerin öldürülmesi, mezhep çatışmaları, yakılarak infaz gibi olayların İslami engizisyon olarak değerlendirilebileceği ifade ediliyor.
* Günümüzde de din adına veya din kullanılarak benzer baskıcı uygulamaların (KHK'lar, linç kültürü, sürgünler vb.) devam ettiği savunuluyor.
* Bazı yorumlarda, Kur'an'daki barışçıl ifadelere rağmen, tarihsel pratikte ve bazı mezheplerin uygulamalarında şiddetin meşrulaştırıldığı vurgulanıyor.
Eleştirel ve Karşıt Yorumlar:
* Konuşmacının İslam'a ve peygambere saldırdığı, konuyu yüzeysel ve spekülatif ele aldığı, ilmi derinlikten yoksun olduğu iddia ediliyor.
* Engizisyon teriminin Katolik kilisesine özgü, mahkeme sistemli bir uygulama olduğu, İslam tarihindeki tekil zulüm olaylarını bu kavramla nitelendirmenin yanlış ve haksız olduğu savunuluyor.
* Konuşmacının, Türkiye'deki Kemalist dönemde veya başka rejimlerde yaşanan baskıları (şapka kanunu, dini yasaklar, Atatürk eleştirisi yasağı vb.) görmezden gelerek tek taraflı baktığı eleştirisi yapılıyor.
* Dinin aslında barış dini olduğu, sorunun dini iyi anlamayan yobaz veya ham softa müslümanlardan kaynaklandığı görüşü dile getiriliyor.
* Bazı yorumlarda, konuşmacının kişisel güvenliği için ülkeyi terk etmek zorunda kalan örnekler verilerek, eleştiri özgürlüğünün kısıtlı olduğu ima ediliyor.
Diğer Notlar:
* Yorumlarda, Sivas Madımak, Başbağlar olayları gibi güncel/güncel tarihli olaylara da atıflar yapılmıştır.
* Konuşmacının kitaplarına (özellikle Müslüman Engizisyon serisine) ilgi olduğu ve bazı okuyucular tarafından beğenildiği görülmektedir.
* Tartışma, büyük ölçüde tarihsel olayların yorumlanması, dinin özü ile pratiği arasındaki fark ve ifade özgürlüğü ekseninde ilerlemiştir.
Abeer Naeseh Ahmed Ebu Saleh Ahmed Javid Türkoğlu Prof. Dr. Ahmet Sözen Ali Ergin Demirhan Ali İhsan Varol Dr. Ali Semin Amberin Zaman Arif Keskin Arzu Akgün Doç. Dr. Arzu Yılmaz Aydın Selcen Aydın Sezer Dr. Aysuda Kölemen Ayşe Çavdar Dr. Banu Dalaman Barçın Yinanç Behlül Özkan Dr. Betül Doğan Akkaş Dr. Birgül Demirtaş Dr. Birol Başkan Burcu Özkaya Canan Güllü Cansel Tan Celal Karadoğan Cengiz Çandar Cengiz Erdinç Cengiz Özdemir Dr. Ceren Ergenç Ceren İskit Ceren Sungur Cihan Kılıç Prof. Dr. Çağdaş Üngör Prof. Dr. Çiler Çilingiroğlu Dalia Ziada Deniz Tunç Kalyoncu Dr. Derya Göçer Dilan Yılmaz Emin Eliçin Dr. Erkan Konyar Prof. Dr. Esin Davutoğlu Şenol Faik Bulut Faruk Bildirici Prof. Dr. Fatih Erkoçoğlu Feyza Gümüşlüoğlu Gizem Aslantepe Gökhan Çinkara Gökhun Göçmen Gönül Tol Dr. Gül Pulhan Hacer Foggo Doç. Dr. Hakan Güneş Hale Gönültaş Prof. Dr. Hamit Bozaslan Hilal Köylü Hülya Arslan Dr. Hürcan Aslı Aksoy Hüsnü Mahalli Işın Eliçin İlay Aksoy Prof. Dr. İlhan Uzgel İslam el-Zant İslam Özkan Prof. Dr. İsmail Gezgin Dr. Kerem Gülay Kubilay Kaptan Dr. Mayada Kamal Eldeen Mehmet Akif Koç Mehmet Alaca Doç. Dr. Meltem Doğan Alparslan Muhammet Yücel Muin Naim Murat Özçelik Murat Türkeş Prof. Dr. Mustafa Hamdi Sayar Mustafa Özdemir Mühdan Sağlam Namık Tan Doç. Dr. Nazım Cafersoy Nebahat Tanrıverdi Prof. Dr. Necmi Karul Nesrin Nas Nevşin Mengü Nilgün Arısan Eralp Nimet Kıraç Oğul Tuna Oğuzhan Çağlıyan Özer Sencar Özkan Öztaş Özlem Ertan Peyman Aref Rahim Farzam Ramazan Bursa Prof. Dr. Recai Tekoğlu Redhwan El Khutabi Reza Talebi Ruşen Takva Sadık Usta Sarkis Kassargian Savaş Porgham Selim Sezer Dr. Selin Nasi Prof. Dr. Serhat Erkmen Serhat Uçak Dr. Serkan Keçeci Sibel Karadağ Prof. Dr. Sinem Akgül Açıkmeşe Soli Özel Suat Delgen Töre Sivrioğlu Doç. Dr. Tuğçe Ersoy Ceylan Dr. Tuğçe Tezer Prof. Dr. Turgay Kurultay Doç. Dr. Yasin Atlıoğlu Yaşar Halit Çevik Yaşar Yılmaz Yektan Türkyılmaz Yiğit Göktuğ Yusuf El Şerif Yusuf Kanlı Prof. Dr. Zekeriya Kurşun