Yayın Özeti

Hediye Levent'in sunuculuğunda ve konuk Mehmet Akif Koç ile gerçekleşen programda, Suriye'nin tarihsel arka planı, iç savaş dinamikleri ve 8 Aralık 2024 sonrasındaki gelişmeler ele alındı.

Mehmet Akif Koç, Suriye'deki sorunların köklerinin 19. yüzyıl Tanzimat dönemine kadar uzandığını, homojen olmayan toplumsal yapının (Sünni Araplar, Aleviler, Dürziler, Kürtler, Hristiyanlar) Fransız mandası döneminde daha da keskinleşen bir çatışma dinamiği yarattığını anlattı. 1948 Arap-İsrail Savaşı'nın bölgedeki monarşileri ve geleneksel elitleri tasfiye ederek askeri darbeler dönemini başlattığı, bu süreçte azınlıkların ordu ve bürokraside güç kazandığı vurgulandı.

Baas Partisi'nin iktidara gelişi, Hafız Esad dönemi ve 1982 Hama olayları, Suriye'deki iktidar mücadelesinin ve mezhepsel gerilimlerin dönüm noktaları olarak değerlendirildi. 2011'de başlayan iç savaşın, bu tarihsel rövanşlar silsilesinin bir devamı olduğu belirtildi. Savaşın uluslararasılaşması, IŞİD tehdidi ve İran'ın artan rolü üzerinde duruldu.

8 Aralık 2024'te HTŞ'nin (Heyet Tahrir eş-Şam) Şam'ı ele geçirmesinin arkasında uluslararası bir uzlaşı olduğu, İran'ın bölgedeki gücünü kırmak isteyen çeşitli aktörlerin (ABD, İsrail, Türkiye, Suudi Arabistan vb.) bu sürece destek verdiği değerlendirmesi yapıldı.

Suriye'nin geleceğine dair beş ana çatışma dinamiği öngörüldü: 1) Sünni Araplar (HTŞ) ile Aleviler arasındaki gerilim, 2) Kürtler (YPG) ile HTŞ arasındaki mücadele, 3) Dürziler ile merkezi yönetim/Sünni Araplar arasındaki sorunlar, 4) Şii milis ağları (Hizbullah, Haşdi Şabi) ile diğer gruplar arasındaki çatışma potansiyeli, 5) HTŞ'nin kendi içindeki dönüşüm ve çatışmalar.

Suriye'nin ekonomik olarak iflas etmiş, ordusu zayıflamış bir failed state (başarısız devlet) olduğu, ayağa kalkması için büyük dış fonlara ihtiyaç duyduğu ve bunun da ülke üzerinde etkili olmak isteyen güçlerin pazarlık konusu olacağı sonucuna varıldı. Program, Suriye'de demokratik bir yönetim kurulma şansının mevcut koşullarda düşük olduğu, ancak üniter yapıyı koruyarak özerklikler içeren bir formülün aranacağı yönündeki görüşlerle sona erdi.