İran'ı geziyoruz - 3 - Gazeteci Cansel Tan ve İranlı Ferinuş Soltani ile konuşuyoruz.
Yayın Özeti
Hediye Levent'in sunuculuğunda gerçekleşen yayında, gazeteci Canan Tan ve İranlı konuk Ferunuş Soltani, İran'ın kültürel zenginliklerini ele aldı. Yayının ana konusu, Firdevsi'nin Şehnamesi etrafında şekillenen cinler, devler, periler, batıl inançlar ve efsanelerdi.
Canan, Firdevsi'nin mezarını ziyaretinden görseller paylaşarak başladı. Mezarın Büyük Küroş'un mezarına benzerliği, nilüfer çiçekleri ve selvi ağaçlarının sembolik anlamları üzerinde duruldu. Ferunuş Hanım, bir İranlı gözünden Firdevsi'nin toplumsal bellekteki yerini, Şehname'nin Farsçayı koruma amacını ve İran'ın İslam öncesi ile İslam sonrası kültürünü nasıl harmanladığını anlattı.
Rüstem ve Sohrab hikayesi detaylıca anlatıldı. Bu hikayeden doğan Nuş daruya deyiminin anlamı ve günlük hayattaki kullanımı açıklandı. Zorhane ve pehlivanlık geleneğinin yedi aşaması, Şehname'deki kahramanların duygusal yönleri ve İran toplumunda erkeklerin duygularını ifade etme biçimi tartışıldı.
Yayının ilerleyen bölümlerinde, İran folklorundaki çeşitli doğaüstü varlıklar tanıtıldı. Devlerin ve perilerin tarihsel ve kültürel kökenleri, Al karısı, Şeve, Behtak (karabasan), Umre Hadrellif ve Şumut gibi farklı cin figürleri ele alındı. Bu varlıkların genellikle çocukları korkutmak veya belirli davranışları engellemek için kullanılan anlatılar olduğu vurgulandı.
İran Kürdistanı'ndaki Buga Barani (yağmur gelini) ritüeli ve Huzistan'daki Afro-İranlıların Zar ritüeli detaylıca incelendi. Zar ritüelinin müzik ve dans yoluyla şifa arayışı olduğu, babazar ve mamazar figürlerinin rolü açıklandı.
Son olarak, İran'da yaygın olan üzerlik yakma, tütsü kültürü, yolculuk öncesi Kur'an tutma ve Perşembe akşamları sadaka çıkarma gibi günlük hayattaki dini ve kültürel uygulamalar paylaşıldı. Yayın, konukların teşekkür konuşmaları ve gelecek yayın planlarıyla sona erdi.
İzleyici yorumları
Bu yayın için izleyiciler toplamda 47 yorumda bulunmuş. 10866 defa izlenen yayın 321 kişi tarafından beğenilmiş.
Yorumlarda büyük çoğunluk programı ve konukları çok beğendiğini, teşekkür ve takdir duygularını dile getirmiş; özellikle Cansel Hanım’ın anlatımındaki huzur ve bilgi birikimi övülmüş, Ferinuş Hanım’ın yeniden görülmesinden duyulan memnuniyet belirtilmiş. İslam öncesi ritüellerin günlük yaşamda hâlâ sürdüğü, nazar, lohusa odasına süpürge koyma, üzerlik ve tütsü gibi uygulamaların Anadolu’da da yaygın olduğu anlatılmış; bazı yorumcular kendi ailelerinden ve yörelerinden örnekler vermiş. Programın siyasetsiz ve dinlendirici olması takdir edilmiş. Şeb-i Yelda, nilüfer ağacı, zorhane gibi konuların yeniden ele alınması istenmiş. Eleştirel yorumlarda ise İran’daki Türk varlığından yeterince söz edilmediği, Al Karısı gibi Türk halk inanışlarının Fars kültürüyle ilişkilendirilmesinin kaynak gerektirdiği ve üç bölüm boyunca İran Türklerinin ihmal edildiği belirtilmiş. Ayrıca İran’ın kuzey ve kuzeybatısının tarihsel olarak Türkmen yerleşim bölgesi olduğu, Yavuz Selim ve Şah İsmail üzerinden tartışmalar yapılmış; Kürtler, Farslar ve Türkler arasındaki ortak İrani kültür mirası ve Newroz, Rüstem-Zal gibi motiflerin farklı halklarda kazandığı anlamlar üzerinde durulmuş. Bazı yorumcular videodaki bazı hayvan ve bitki adlarını düzeltmiş, zaman damgalı içerik listesi paylaşmış, önceki bölümlerin linklerini istemiş ve yayının devamını beklediklerini ifade etmiştir. Genel olarak yorumlar; teşekkür, beğeni, kültürel benzerlik vurgusu, eksik görülen noktalara dair eleştiri ve yeni bölüm talebi etrafında toplanmıştır.
Abeer Naeseh Ahmed Ebu Saleh Ahmed Javid Türkoğlu Prof. Dr. Ahmet Sözen Ali Ergin Demirhan Ali İhsan Varol Dr. Ali Semin Amberin Zaman Arif Keskin Arzu Akgün Doç. Dr. Arzu Yılmaz Aydın Selcen Aydın Sezer Dr. Aysuda Kölemen Ayşe Çavdar Bahadır Çelebi Dr. Banu Dalaman Barçın Yinanç Behlül Özkan Dr. Betül Doğan Akkaş Dr. Birgül Demirtaş Dr. Birol Başkan Burcu Özkaya Doç. Dr. Can Ertuna Canan Güllü Doç. Dr. Candan Badem Cansel Tan Celal Karadoğan Cengiz Çandar Cengiz Erdinç Cengiz Özdemir Dr. Ceren Ergenç Ceren İskit Ceren Sungur Cihan Kılıç Prof. Dr. Çağdaş Üngör Çağla Üren Prof. Dr. Çiler Çilingiroğlu Dalia Ziada Deniz Tunç Kalyoncu Dr. Derya Göçer Dilan Yılmaz Emin Eliçin Dr. Erkan Konyar Prof. Dr. Esin Davutoğlu Şenol Faik Bulut Faruk Bildirici Prof. Dr. Fatih Erkoçoğlu Ferunuş Soltani Feyza Gümüşlüoğlu Gizem Aslantepe Gökhan Çinkara Gökhun Göçmen Gönül Tol Dr. Gül Pulhan Hacer Foggo Doç. Dr. Hakan Güneş Hale Gönültaş Prof. Dr. Hamit Bozaslan Hilal Köylü Hülya Arslan Dr. Hürcan Aslı Aksoy Hüsnü Mahalli Işın Eliçin Doç. Dr. İkbal Dürre İlay Aksoy Prof. Dr. İlhan Uzgel İslam el-Zant İslam Özkan Prof. Dr. İsmail Gezgin Dr. Kerem Gülay Kubilay Kaptan Kudret Emiroğlu Dr. Mayada Kamal Eldeen Mehmet Akif Koç Mehmet Alaca Prof. Dr. Mehmet Azimli Mehmet Berk Yaltırık Prof. Dr. Meliha Altunışık Doç. Dr. Meltem Doğan Alparslan Muhammet Yücel Muin Naim Murat Özçelik Murat Türkeş Prof. Dr. Mustafa Hamdi Sayar Mustafa Özdemir Mühdan Sağlam Namık Tan Nazar Erişkin Doç. Dr. Nazım Cafersoy Nebahat Tanrıverdi Prof. Dr. Necmi Karul Nesrin Nas Nevşin Mengü Nilgün Arısan Eralp Nimet Kıraç Oğul Tuna Oğuzhan Çağlıyan Özer Sencar Özkan Öztaş Özlem Ertan Perwer Armed Peyman Aref Rahim Farzam Ramazan Bursa Prof. Dr. Recai Tekoğlu Redhwan El Khutabi Reza Talebi Ruşen Takva Sadık Usta Sarkis Kassargian Savaş Porgham Selim Sezer Dr. Selin Nasi Prof. Dr. Serhat Erkmen Serhat Uçak Dr. Serkan Keçeci Sibel Karadağ Prof. Dr. Sinem Akgül Açıkmeşe Soli Özel Suat Delgen Töre Sivrioğlu Doç. Dr. Tuğçe Ersoy Ceylan Dr. Tuğçe Tezer Prof. Dr. Turgay Kurultay Doç. Dr. Yasin Atlıoğlu Yaşar Halit Çevik Yaşar Yılmaz Yektan Türkyılmaz Yiğit Göktuğ Yusuf El Şerif Yusuf Kanlı Prof. Dr. Zekeriya Kurşun